Talha Zekeriya Durmuş

Sonlanma Problemi

Tue, 15 Nov 2016 00:00:00 +0000

Proof That Computers Can’t Do Everything adlı videoda Turing prensibiyle çalışan makinelerin neden her şeyi yapamayacağını güzel bir animasyon eşliğinde anlatıyor. Doğrusu video ilk başta kafa karıştırıcı ancak biraz araştırma yapınca olayın o kadar da karışık gelmediği anlaşılıyor.

Konuya giriş yapmadan önce bir ispat yöntemi olan proof by contradiction anlatmayı gerek görüyorum.

Proof by contradiction 1

Bir şeyi ispat etmek için, tersinin yanlış olduğunu ispatlayabiliriz.

Önerme P: 0’dan daha büyük, en küçük değere sahip bir sayı yoktur.

Bu önermenin tersinin doğru olduğunu varsayıyoruz ve r‘nin 0’dan büyük en küçük değere sahip rasyonel sayı olduğunu varsayıyoruz.

Varsayım Q: O halde r/2, 0’dan büyük ve r’den daha küçük bir rasyonel sayı olur.

Fakat Önerme P için en küçük sayının r olabileceğini söylemiştik ancak r/2 nin aslında daha küçük olduğunu gördük. Bu ifade çelişiyor. Demekki Önerme P’nin tersi yanlış. Bu da bize Önerme P’nin doğru olduğunu gösteriyor.

Proof by contradiction 2

Bir diğer örnek ise $\sqrt{2}$ nin irrasyonel olduğunun ispatı.

Eğer rasyonel sayı olduğunu varsayarsak $\sqrt{2}$ , $\frac{a}{b}$ şeklinde ifade edebiliriz. Bu durumda $a$ ve $b$ bir tam sayıdır. Ayrıca $\frac{a}{b}$ kesirinde a ve b’nin en düşük terimler olduğunu varsayarsak a tek sayı olmak zorundadır.

Eğer $\sqrt{2} = \frac{a}{b}$ ise $a^2 = 2b^2$ olur.

$a$ eğer tek sayıysa $a^2$ de tek sayı olur. Ancak $a^2$ nin $b^2$ nin iki katı olduğu gözüküyor. Bu durumda $a^2$ bir çift sayı olmak zorundadır. İşte burada bir çelişki var ve $\sqrt{2}$ rasyonel olmadığını görüyoruz. Buradan yola çıkarak $\sqrt{2}$ irrasyonel bir sayı olduğunu ispatlamış oluyoruz.

Durma Problemi

Videodan yola çıkarsak;

A(x) = toplama işlemi yapan bir makine
C(x) = bir sonraki satranç hamlesini veren bir makine

A ve C farklı girdi (input) değerleri alan birbirinden farklı iki blueprint (teknik devre çizimi).

Eğer biz A makinesinden bir sonraki satranç hamlesini istersek ya da C makinesinden toplama işlemninin sonucunu istersek program cevabı bulamayacaktır ve makine sıkışacaktır.

Bunu kontrol edebilmek için H(x, y) adında, makine türü (x) ve input (y) şeklinde bir cihaz olduğunu varsayarsak ve bu makine verilen makine türü ve input için işlemin çalışıp çalışmayacağını döndürdüğünü varsayarsak. Bu makineye:

H(A, matematiksel işlem) verdiğimizde “not stuck” yani çalışır mesajı döndürür.
H(A, satranç tahtası) verdiğimizde ise “stuck” yani makine sıkışır mesajı döndürür.
H(C, matematiksel işlem) verdiğimizde “stuck” yani makine sıkışır mesajı döndürür.
H(C, satranç tahtası) verdiğimizde “not stuck” yani çalışır mesajı döndürür.

Burada teorem: Turing prensibiyle çalışan bir H makinesinin olamaz.

Bu teoremin tersinin yanlış olduğunu ispatlarsak teoremin doğru olduğunu ispatlamış oluruz.

Öyleyse böyle bir H makinesinin olduğunu varsayalım.

N adında tersini veren(negator) bir makine tanımlayalım:

N(not stuck) verdiğimizde makine sıkışır.
N(stuck) verdiğimizde ise çıktı olarak :) verir.

Kısaca N için, H makinesinin bize verdiği yanıta güvenerek işlemimizi gerçekleştirdiğini varsayalım.

H makinesine Girdi(Input) olarak kendisini verirsek ne olur?

H(H, H) “stuck” döndürür ve N makinesi çıktı olarak :) döndürür.

H makinesi bize işlemin cevabının “stuck” olduğunu söyledi ancak çıktı olarak :) almamız bize H’nin yanıldığını gösteriyor.

Diğer bir ihtimal ise

H(H, H) “not stuck” döndürür ve bu yanıtı işleyen N makinesi ise sıkışır.

H makinesi bu durumda işlemin cevabının “not stuck” olduğunu söylemişti ancak N makinesi işlem sonucunda sıkıştı.

Bu sonuca göre “Turing prensibiyle çalışan bir H makinesinin olamaz” teoreminin doğru olduğunu çıkarıyoruz.

Yani bir makinenin verilen girdilerle geçerli bir şekilde çalışıp çalışmayacağını bulan bir makine yapılacak olsa, bu makine kendisini sınayamayacaktır. Bu da Turing prensibiyle çalışan böyle bir makine yapılamayacağı anlamına gelmektedir.

Windows'ta Kablosuz Ağ Oluşturmak

Wed, 01 Jun 2016 00:00:00 +0000

Program kurmadan aşağıdaki kodu yönetici iznine sahip cmd üzerinden çalıştırarak wifi ağı açmak mümkün.

netsh wlan start hostednetwork

Bu kodu çalıştırmadan önce açacağınız wifi ağına parola vermek isterseniz herhalde :)

netsh wlan set hostednetwork mode=allow ssid=WIRELESSADI key=PAROLA

Sonrasında isterseniz kablolu ağınızdaki interneti bu kablosuz ağınıza bağlamanız mümkün. Hatta bilgisayarınızı kablosuz ağınızı genişletmek için de kullanabilirsiniz. Bir kablosuz ağa bağlıyken bir kablosuz ağ yayını yapabilirsiniz.

VestaCP Üzerine Bir Günce

Sat, 30 Jan 2016 00:00:00 +0000

Sunucuyu php-7 ye yükseltme denemem başarısız olduktan sonra sunucuyu baştan kurmaya karar verdim. Fakat bir türlü NS ayarlamasını yapamadım. Defalarca denemeden sonra hatanın sadece Ubuntu da olduğunu fark ettim. CentOS denedim fakat VestaCP CentOS üzerinde oldukça verimsiz çalışıyor. Bunun üzerine Debian’a geçiş yaptım ve şu anda sorunsuz bir şekilde çalışıyor.

Güle güle Apache Hoşgeldin Nginx

Eski kurulumda apache ve nginx arasında reverse-proxy vardı.

Şimdi ise apache artık tamamen ortadan kalktı. Php5-fpm ve nginx ile tek başlarına çalışıyor. Bu sayede daha fazla performans alıyorum ve setTrustedProxies gibi işlemlerle uğraşmaya gerek kalmadı.

SFTP Chroot ile güvenli FTP Bağlantısı

Ek olarak SFTP Chroot paralı eklentisini (18$ ömür boyu kullanım lisansı) satın aldım. 21 portu üzerinden yapılan ftp bağlantıları güvenli değildir. MITM, ARP Poisining gibi tekniklerle şifreyi görebilmek mümkün bunun yerine 22 portu üzerinden açılan sftp bağlantısı ile şifreler bir başkası tarafından yakalanamaz ve eklenti sayesinde kullanıcı sadece kendisine izin verilen dosya ve klasörlere göz atabilme yetkisine sahip oluyor. Kısaca güvenli ftp bağlantısı için oldukça kullanışlı bir eklenti.

Timezone Seçeneği

Ayrıca yeni sürümünde gözüme çarpan detay ayarlar kısmında zaman dilimi seçmemize olanak sağlaması.

Ücretsiz SSL

İnternet sitelerime ve sunucuma letsencrypt ile ücretsiz SSL kurdum.

Bu işlem için takip ettiğim adımlar

git clone https://github.com/letsencrypt/letsencrypt
cd letsencrypt
sudo apt-get install build-essential libssl-dev libffi-dev python-dev python-pip
pip install -U cffi
pip install cryptography --upgrade
./letsencrypt-auto --help
./letsencrypt-auto certonly --standalone -d rhodeus.org -d www.rhodeus.org

Kayan Nokta Gösterimi (Floating Point)

Tue, 01 Dec 2015 00:00:00 +0000

Bilgisayar biliminde 0.15625 gibi ondalıklı sayılar IEEE 754 standardına göre ikili(binary) olarak kodlanır. Bu gösterimde 32 bitlik bir alan 3 parçadan oluşur ve her parçanın bit alanı aşağıdaki gibidir.

İşaret (Sign)

Artı sayılar için 0. Eksi sayılar için 1 değerini alır.

Üst (Exponent)

Excess-Notation ile sayının üstel kısmı kodlanır. Sapma payı (bias) olarak 2^8 - 1 kabul edilir. Üstel sayıya 127 eklenir ve ikili olarak kodlanır.

Üstel Kısım	Sapmayla Birlikte	İkili(Binary)
+1	128	10000000
+10	137	10001001
0	127	01111111
-3	124	01111100

Kesir ya da Büyüklük (Fraction, Mantissa)

Kesirli ifadenin büyüklüğü kodlanır.

0.15625 ondalıklı sayısını binary olarak kodlarsak eğer;

0.15625 = 0 * 0.5 + 0 * 0.25 + 1 * 0.125 + 0 * 0.0625 + 1 * 0.03125
binary olarak kodladığımızda 0.00101
sayıyı kaydırdığımızda ise 1.01 x 2^-3 elde ederiz.
fraction 01 olur
exponent alanını 127 sapma (bias) eklenir. (-3 + 127 = 124)
exponent 01111100 olur
sayı artı sayı olduğu için sign 0 olur
birleşiminde: 1 01111100 01000000000000000000000

Sayı
İkili Gösterimi (Binary Notation)

İşaretli Sayı Gösterimi

Fri, 02 Oct 2015 00:00:00 +0000

Bilgisayar biliminde 6 gibi bir sayıyı 0000 0110 şeklinde binary olarak kodlarken negatif hali olan -6 sayısını binary olarak gösterebilmek için çeşitli teknikler oluşturulmuştur. Bu tekniklerin bazıları aşağıdaki gibidir.

Sign-Magnitude

Pozitif sayılar için MSB’nin değeri 0, Negatif sayılar için ise MSB’nin değeri 1 olur.

0000 0110 => +6
1000 0110 => -6

yani negatif sayıyı ifade edilmek için yukarıdaki gibi en soldaki bit 1 yapılmıştır.

1 bayt için unsigned gösterimdeki sayı aralığımız [0, 2^8-1 yani 255] iken sign-magnitude için [-127, 127] olmuştur.

Fakat bu gösterimle alakalı 2 problem mevcuttur.

2 farklı 0 gösterimi

-0 ve +0 olmak üzere 2 tane 0 gösterimi vardır.

0000 0000 => +0
1000 0000 => -0

Bu da mantıksal işlemlerde -0 ifadesinin true değerine denk gelmesine sebep olur.

Toplama veya çıkartma işlemlerinde karışıklık

   0000 0110 =>  +6
+  1000 0110 =>  -6
-------------------
   1000 1100 => -12

Derleyicinin aritmetiksel işlemleri yapabilmesi için sayının signed veya unsigned olup olmadığını bilmesi gerekir. Doğrudan toplama veya çıkartma yapıldığında yukarıdaki gibi yanlış sonuç çıkar.

One’s Complement (Birin Tümleyeni)

Bütün bitlerin negatifi alınır yani 1’ler 0, 0’lar ise 1 olur. Bu şekilde MSB değeri 1’e eşit olur ve MSB değeri 1 iken sayının negatif olduğu bilinir.

0000 0110 =>  +6
1111 1001 =>  -6

[-127, +127] aralığındaki sayılar gösterilebilir.

Bu gösterimde de Sign-Magnitude da bulunan +0 ve -0 gösterimi sorunu mevcuttur.

  0000 0110 =>  +6
+ 1111 1001 =>  -6
-------------------
  1111 1111 =>  -0

Ayrıca end-around borrow denilen bir durum ortaya çıkar.

  0000 0110 =>  +6
− 0000 1010 => +10
-------------------
1 1111 1100 =>  -3

öyle ki artan 1’in sonuçtan çıkartılması gerekir.

− 0000 0001 =>  +1
-------------------
  1111 1011 =>  -4

-4 doğru sonuçtur.

Two’s Complement (İkinin Tümleyeni)

Bilgisayar biliminde kullanılan en yaygın tekniktir. One’s Complement ile aynı teknik uygulanır yani bütün bitlerin negatifi alınır. Farklı olarak sonuca 1 eklenir.

0110 =>  +6
1001 =>  -6 (One's Complement)
1010 =>  -6 (Two's Complement)

Bu metod toplama, çıkartma işlemlerinde oldukça kolaylık sağlar.

2 farklı 0 gösterimi yoktur ve end-around borrow durumu ortaya çıkmaz. Negatif ve pozitif sayılar rahatlıkla toplanıp çıkartılabilir.

  0000 0110 =>  +6
+ 1111 1010 =>  -6
------------------
1 0000 0000 =>  0

en soldaki taşan 1 değeri yok sayılır.

Bu yöntemle aralık [-128, +127] olur.

Excess-8

Sayılar sayı doğrusunun en sol köşesinden başlar. Yani 0000 0000 -128 değerini verirken. 1000 0000 0 değerini verir.

0000 => -128
0001 => -127
1111 => -1
0000 => 0
0001 => 1
1111 => 127

Laravel Yavaş Homestead Çözümü

Sat, 26 Sep 2015 00:00:00 +0000

Laravel Homestead kullananların en büyük sıkıntısı sitenin oldukça yavaş çalışması. Bunun sebebi ise dosyaların paylaşımlı olması ve sunucunun bu dosyalara erişmeye çalışırken oldukça zaman kaybetmesi.

NFS özelliğini aşağıdaki gibi Homestead.yaml dosyası üzerinde type:”nfs” özelliğini tanımlayarak aktif edebilirsiniz.

folders:
    - map: ~/Desktop/sites
      to: /home/vagrant/sites
      type: "nfs"

Windows üzerinde NFS

Windows işletim sisteminin sadece PRO sürümünde NFS özelliği var. Bu yüzden NFS özelliği vagrant’da Windows kullanıcıları için devre dışı. (bkz https://docs.vagrantup.com/v2/synced-folders/nfs.html)

Windows users: NFS folders do not work on Windows hosts. Vagrant will ignore your request for NFS synced folders on Windows.

Fakat Vagrant plugin’i olan WinNFS‘yi kullanarak bilgisayara bir NFS sunucusu kurabiliyoruz.

Bunun için;

$ vagrant plugin install vagrant-winnfsd

GIT Bash üzerinde veya CMD üzerinde yukarıdaki komutu çalıştırarak eklentiyi yükleyin.

Sonrasında Homestead/scripts/homestead.rb içerisinde

mount_opts = folder["mount_opts"] ? folder["mount_opts"] : ['actimeo=1']

satırını bulun ve actimeo=1 ifadesini aşağıdaki gibi nolock,vers=3,udp şeklinde değiştirin.

mount_opts = folder["mount_opts"] ? folder["mount_opts"] : ['nolock,vers=3,udp']

Windows 8 üzeri işletim sistemine sahipseniz winnfds.exe üzerinde uyumluluk ayarını yapmanız gerekecektir.

C:\Users\KULLANICI\.vagrant.d\gems\gems\vagrant-winnfsd-1.1.0\bin

winnfds.exe dosyasının uyumluluk ayarını Windows 8 olacak şekilde ayarlayın.

İşlem Sonucu

Yukarıdaki işlemleri yaptıktan sonra sitenin hızında aşağıdaki gibi gözle görülür bir artış yakalayacaksınız. NFS’yi aktif etmeden önce boş bir laravel projesi için bile sayfa yüklenme süresi 100ms sürerken artık aşağıdaki gibi 20ms’e kadar düşmüştür.

Not: GIT Bash’i yönetici olarak başlatmanız gerekebilir.

PHP'de Türkçe Tarih Sorunu

Fri, 27 Feb 2015 00:00:00 +0000

DigitalOcean gibi yabancı firmalardan alınan cloud/vps gibi hizmetlerde işletim sisteminde Türkçe locale bulunmayabiliyor.

Bu da PHP’de Friday 27 February 2015 gibi İngilizce tarih almamıza neden olur.

PHP’de setLocale yapsak bile sonuç değişmeyecektir.

setlocale(LC_ALL,'tr_TR.utf8');

Sunucuzda aşağıdaki komutu çalıştırarak mevcut dilleri görebilirsiniz.

locale -a

Aşağıdakine benzer bir çıktı verecektir ve içerisinde tr_TR locale i bulunmamaktadır.

root@rhodeus:~# locale -a
C
C.UTF-8
en_AG
en_AG.utf8
en_AU.utf8
en_BW.utf8
en_CA.utf8
en_DK.utf8
en_GB.utf8
en_HK.utf8
en_IE.utf8
en_IN
en_IN.utf8
en_NG
en_NG.utf8
en_NZ.utf8
en_PH.utf8
en_SG.utf8
en_US.utf8
en_ZA.utf8
en_ZM
en_ZM.utf8
en_ZW.utf8
POSIX

Sisteme tr_TR’yi locale-gen tr_TR.UTF-8 komutu ile yüklediğimizde aşağıdaki gibi bir mesaj alacağız. ¹

root@rhodeus:~# sudo locale-gen tr_TR.UTF-8
Generating locales...
  tr_TR.UTF-8... done
Generation complete.

PHP içerisinde aşağıdaki kodu çalıştırdığınızda Cuma 27 Şubat 2015 şeklinde tarihi Türkçe olarak alacağız.²

setlocale(LC_ALL, 'tr_TR.utf8');
strftime("%A %d %B %Y", mktime(0));

Bu işlemlerden sonra hâlâ sonuç alamıyorsanız sunucuyu yeniden başlatın.

İşletim sisteminize göre yükleyeceğiniz locale değişebilir. tr_TR yerine tr-TR veya daha farklı varyasyonlarda bulunabilir. ↩
tr_TR.UTF-8 olarak yüklememize rağmen tr_TR.utf8 şeklinde sisteme tanımlandı. Yüklemeden sonra locale -a komutunu tekrar çalıştırıp kontrol ediniz. ↩

Big Endian Little Endian

Thu, 01 May 2014 00:00:00 +0000

Bittorrent kütüphanesini yazarken gönderdiğim verilerin karşı tarafa hatalı bir şekilde ulaştığını fark ettim. Öyle ki ben eş(peer) portunu 1600 olarak gönderirken o 16390 olarak algılıyordu bu işte bir terslik olmalıydı. Sonradan aklıma nasıl ki bizde sağdan sola veya soldan sağa okuma stili varsa işlemcilerde de aynısının olduğu geldi.

Yani bu şu demek oluyor: 1234 sayısını 2 farklı şekilde okuyabiliriz.

1234 => bin iki yüz otuz dört diye soldan sağa okuyabiliriz 1234 => dört bin üç yüz yirmi bir diye sağdan sola da okuyabiliriz.

Bunu Arapçanın, Latincenin aksine sağdan sola yazılması olarak da görebiliriz.

Kullandığımız bu Intel işlemciler little endian düzenini kullanıyor fakat soket işlemlerinde standart olarak Big Endian seçilmiş. Tabi bu little endian kullanamayacağınız anlamına gelmiyor bu konuda özgürsünüz. Neden big endian standart olmuş sorusunun cevabını bilmiyorum fakat 127.0.0.1 ip adresini 4 baytlık integer a çevirdiğimiz zaman 7F 00 00 01 elde ediyoruz ve ip blokları ile baytlar aynı sırada oluyor belki de bunun gibi şeylerin bir etkisi vardır. Ayrıca zaman zaman birbirlerine göre avantajlı oldukları durumlar da olabiliyormuş ama genel yargı aralarında hız anlamında bir fark olmadığı.

Big Endian

Büyük bayt başta şeklinde tanımlayabiliriz yani 0x12345678 şeklinde bir adreste en büyük bayt (matematikte onlar yüzler binler basamağı olarak düşünün) 12 olacaktır ve bu baytlar 12 34 56 78 şekline saklanır. Yani en büyük olan bayt en başta olur bu yüzden buna Big Endian denmiştir. Zaten fark ettiğiniz okuduğumuz sıralamada yazılıyor.

Little Endian

Şu an kullandığımız bu intel işlemcili bilgisayarlarda kullanılan little endian da işler değişiyor bütün baytları tersten yazıyoruz bu sefer ve 78 56 34 12 şeklinde bir bayt dizisi elde ediyoruz. Dikkat ederseniz en düşük bayt bu sefer dizinin başına geldi.

Bu kadar basit görünen bir konu bilinmediği takdirde projenizde bir faciaya yol açabilir ve eğer sistemi debug etme şansınız yoksa bunu hiç anlamayabilirsiniz de. O yüzden kendini “programcı” olarak gören herkesin mutlaka öğrenmesini en azından haberdar olması gereken bir konu olduğunu düşünüyorum.

Built-in Fonksiyonlar - Kendi Dilini Tasarla

Mon, 17 Feb 2014 00:00:00 +0000

Sanırım artık sonuncu “Kendi Dilini Tasarla” yazısına ulaştık. Buraya kadar temel olarak neyin nasıl yapıldığını az çok anlamış olmalısınız ve bundan sonra üzerine birşeyler katıp bir dil geliştirmek sizin elinizde bunun için mevcut dillerin kaynak kodlarına bakıp inceleyebilirsiniz, internette araştırma yapabilirsiniz bu yazılarda sadece bir dil tasarımı için gerekli olan şeyleri yüzeysel olarak gördünüz. Dil yapımı için daha doğrusu kaliteli iyi bir dil yapımı için bu sitede okuduklarınızdan çok daha fazlasına ihtiyacınız olacaktır hatta muhtemelen sizi en çok zorlayacak olan şey veri yönetimi olacaktır her ne kadar D dili bu işlemi bizim yerimize de yapıyor olsa performans için sizin de kendi nesnelerinizi ve onların çöp toplayıcılarını oluşturmanız gerekecek. Ara ara bu dille alakalı tekrar yazılar yazabilirim ama şimdilik bu kadarı yeterli olacaktır. Lafı fazla uzatmadan built-in kısmını da oluşturalım ve yazımızı bitirelim.

Built-in kısmında programlama dilimiz ile beraber gelen sistem fonksiyonlarını oluşturacağız.

module builtin;
import std.stdio;
import robject;
import std.conv;

/** Bütün parametreleri konsola yazan print fonksiyonumuz. */
RObject _print(RObject[] parameters){
	foreach(param; parameters){
		write(param);
	}
	writeln();
	return new RBoolean(true);
}

/** String'i, integer'a çeviren int fonksiyonumuz. */
RObject _int(RObject[] parameters){
	return new RNumber(to!int(parameters[0].toString()));
}

Yukarıda gördüğünüz şekilde normal D fonksiyonu şekilde tanımlayıp onlara parametreler üzerinden nesnelerimizi göndereceğiz ve geri dönüş değeri olarak da yine bir nesne oluşturacağız. Burada sadece 2 tane fonksiyon tanımladım artık siz istediğiniz gibi fonksiyon tanımlayıp geliştirebilirsiniz hatta bir hobi eğlence projesi olarak bu dili tamamen Türkçe dahi yapabilirsiniz tamamen size kalmış.

Projenin buraya kadarki kaynak kodunu indirmek için: Make Your Own Language - Final

Sanal Makine - Kendi Dilini Tasarla

Sun, 16 Feb 2014 00:00:00 +0000

Sanal makine oluşturduğumuz ara dil çıktısını çalıştıracak olan modülümüzdür. Yapacağınız dile göre daha kompleks sanal makine yazmanız gerekebilir. Burada oluşturacağımız sanal makine stack adında nesnelerimizi tutacağımız bir dizi, o an işlediğimiz yani aktif olan nesneyi belirten current ve o anki komutumuzun adresini tutan IP (Instruction Pointer) değişkenlerinden oluşacaktır.

class VirtualMachine{
	void execute(IL ilcode){
		string tmp;//Geçici olarak kullanmak üzere bir string
		RObject[] stack;//Nesne dizimiz
		RObject current;//Aktif nesne
		RObject[string] variables;//Değişkenlerimiz
		auto IP = ilcode.codes.ptr;//instruction pointer. O anki il kodunun adresini tutar.
		start:

Yapacağınız dile göre sanal makineyi daha da geliştirebilirisiniz fakat şuanki hali bizim işimizi görecektir.

	static RObject[string] global;
	static this(){
		global = [
			"print": new RFunction("print", &builtin._print),
			"int": new RFunction("int", &builtin._int),
		];
	}

Builtin fonksiyonlarımız için de yukarıdaki kodları tanımlayalım.

//
		switch(*cast(il*) IP){/// Çalıştırılacak olan il komutuna git.
			/** Üzerinde işlem yapılacak olan aktif nesneyi değiştirir.  */
			case il.load: IP++;
				current = *cast(RObject*) IP;
				IP += (void*).sizeof;
				goto start;
			/** Aktif "variables" hashmap i üzerine değişken adına göre tanımla.  */
			case il.definevar: IP++;
				tmp = (cast(char*) IP).cstr2dstr();
				variables[tmp] = current;
				IP += tmp.length + 1;
				goto start;
			/** Değişkeni önce kullanıcı tarafından tanımlananlar arasında ara eğer yoksa
			 *  Global değişkenler arasında ara.
			 */
			case il.loadvar: IP++;
				tmp = (cast(char*) IP).cstr2dstr();
				if(auto var = tmp in variables)
					current = *var;
				else if(auto var = tmp in global){
					current = *var;
				}else throw new Exception("'%s' değişkeni tanımlanmadı!".format(tmp));
				IP += tmp.length + 1;
				goto start;
			/** Aktif nesneyi stack'a yaz */
			case il.push:
				stack ~= current;
				IP++;
				goto start;
			/** Aktif nesneyi fonksiyon parametresi olarak stack'a yaz
			 *  Şimdilik yaptığımız işlemler aynı olduğu için kodumuz stack push ile aynı
			 *  ama sistemi daha farklı bir şekilde kullanmak isteyebilirsiniz diye parser'dan
			 *  fonksiyon parametrelerini bu şekilde çıkarttık.
			 */
			case il.pushparam:
				stack ~= current;
				IP++;
				goto start;
			/** - operatörü
			 *  Stack e yüklenen nesneden aktif nesneyi çıkart ve stackdan nesneyi sil.
			 */
			case il.sub:
				current = stack[$-1] - current;
				stack = stack[0..$-1];
				IP++;
				goto start;
			/** + operatörü
			 *  Stack e yüklenen nesneyle aktif nesneyi topla ve stackdan nesneyi sil.
			 */
			case il.add:
				current = stack[$-1] + current;
				stack = stack[0..$-1];
				IP++;
				goto start;
			/** / operatörü
			 *  Stack e yüklenen nesneyi aktif nesneye böl ve stackdan nesneyi sil.
			 */
			case il.div:
				current = stack[$-1] / current;
				stack = stack[0..$-1];
				IP++;
				goto start;
			/** * operatörü
			 *  Stack e yüklenen nesneyle aktif nesneyi çarp ve stackdan nesneyi sil.
			 */
			case il.mul:
				current = stack[$-1] * current;
				stack = stack[0..$-1];
				IP++;
				goto start;
			/** call işlevi
			 *  Çağırılacak olan fonksiyonun parametrelerini stackdan çek onları bir diziye at ve stacki boşalt.
			 *  Not : Çağırılacak olan fonksiyonun parametre sayısı il çıktısı içerisinde geliyor.
			 */
			case il.call: IP++;
				current = current(stack[$-*cast(size_t*) IP..$]);
				stack = stack[0..$-*cast(size_t*) IP];
				IP += size_t.sizeof;
				goto start;
			/** Makineyi sonlandır. */
			case il.hlt: break;
			default:
				throw new Exception("Bilinmeyen operand code %s".format(*cast(il*) IP));
		}
	}
}

Evet sanal makinemiz tamamlandı geriye sadece birkaç tane build-in fonksiyonu tanımlamak kaldı. Projenin bitmiş halinin kaynak kodunu bir sonraki yazıda bulabilirsiniz.